Diz Kireçlenmesi (Gonartroz): Belirtileri, Evreleri ve Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri

Diz kireçlenmesi nedir?

Diz kireçlenmesi, tıbbi adıyla gonartroz, diz eklemindeki kemik uçlarını kaplayan kıkırdağın zamanla incelmesi ve aşınmasıyla ortaya çıkan bir eklem hastalığıdır. Kıkırdak, kemiklerin birbirine sürtünmeden kaymasını sağlayan bir yastık görevi görür. Bu yastık aşındıkça eklem aralığı daralır, kemik uçlarında çıkıntılar (osteofitler) oluşur ve eklemin çevresindeki dokularda iltihabi değişiklikler başlar. Sonuç; ağrı, sertlik ve hareket kısıtlılığıdır.

Diz kireçlenmesi özellikle 50 yaş üzerinde sık görülür ve kadınlarda erkeklere göre daha yaygındır. Ancak eski spor yaralanmaları, menisküs veya bağ hasarı geçirmiş kişilerde daha erken yaşta da başlayabilir.

Neden olur? Risk faktörleri

• Yaş: Kıkırdağın onarım kapasitesi yaşla azalır.
• Fazla kilo: Vücut ağırlığındaki her artış, yürürken dize birkaç kat daha fazla yük bindirir.
• Genetik yatkınlık: Ailede kireçlenme öyküsü riski artırır.
• Eski yaralanmalar: Menisküs yırtığı, bağ kopması ve kırıklar eklem yapısını bozar.
• Bacak eksen bozuklukları: "O" veya "X" bacak yapısı, yükün dizin bir tarafına yığılmasına yol açar.
• Ağır fiziksel iş ve tekrarlayan diz çökme hareketleri.
• Kas zayıflığı: Özellikle uyluk ön kaslarının zayıflığı dizi korumasız bırakır.

Belirtiler

• Hareketle artan, dinlenmeyle azalan diz ağrısı
• Sabahları veya uzun süre oturduktan sonra dizde tutukluk
• Merdiven inip çıkarken ve çömelirken zorlanma
• Dizde çıtırtı, gıcırtı hissi
• Dizde şişlik ve ısı artışı
• İlerleyen dönemde gece ağrısı ve bacakta şekil bozukluğu

Evreleri

Kireçlenme genellikle röntgen bulgularına göre dört evrede değerlendirilir:

1. Evre 1 (başlangıç): Çok hafif değişiklikler, çoğu zaman belirti yoktur.
2. Evre 2 (hafif): Küçük kemik çıkıntıları, eklem aralığı henüz korunmuştur. Aralıklı ağrı olur.
3. Evre 3 (orta): Eklem aralığı belirgin daralır, ağrı günlük yaşamı etkilemeye başlar.
4. Evre 4 (ileri): Eklem aralığı büyük ölçüde kaybolmuştur, ağrı süreklidir.

Önemli bir nokta: röntgendeki evre ile hissedilen ağrı her zaman birebir örtüşmez. İleri evre görüntüsü olup az ağrısı olan hastalar da, orta evrede şiddetli ağrı çeken hastalar da vardır. Bu nedenle tedavi planı yalnızca filme göre değil, hastanın yaşam kalitesine göre yapılır.

Tanı

Tanı; hastanın öyküsü, fizik muayene ve ayakta çekilen diz röntgeni ile konur. Gerekli durumlarda menisküs ve bağları değerlendirmek için MR istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Diz kireçlenmesinde tedavi basamaklıdır:

• Yaşam tarzı değişiklikleri: Kilo kontrolü, uygun ayakkabı, dizi aşırı zorlayan hareketlerden kaçınma.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Uyluk kaslarını güçlendiren egzersizler, en güçlü bilimsel desteğe sahip ameliyatsız yöntemlerdendir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesiciler ve iltihap gidericiler, hekim kontrolünde kısa dönemli kullanılır.
• Eklem içi enjeksiyonlar: Kortizon, hyaluronik asit veya PRP gibi seçenekler hastaya göre planlanır.
• Genikuler sinir radyofrekans tedavisi (Nöroblok Tedavisi): Dizden ağrıyı taşıyan sinirlere uygulanan, ameliyatsız bir girişimsel ağrı tedavisidir.
• Cerrahi (diz protezi): Diğer yöntemlere yanıt vermeyen ileri evre hastalarda gündeme gelir.

Nöroblok Tedavisi kireçlenmede nasıl yardımcı olur?

Diz ekleminin hissini, eklemin çevresinde seyreden genikuler sinirler taşır. Nöroblok Tedavisi'nde, görüntüleme eşliğinde bu sinirlerin yanına ince bir iğne ile ulaşılır ve radyofrekans enerjisiyle sinirlerin ağrı iletimi azaltılır. İşlem eklemin kendisine müdahale etmez; amaç, ağrıyı azaltarak hastanın yürüme, egzersiz ve günlük aktivitelere daha rahat dönmesini sağlamaktır. Uygunluk ve beklenen fayda, muayene sonrası algoloji uzmanı tarafından değerlendirilir.